NNM is een serie waarin we nieuwe muziek van Nederlandse artiesten bespreken.
Kairos Collective – Mulciber (cd, TouMilou Records)
Dat de NNM rubriek een veelzijdige is, wordt toch wel onderstreept door componist en multi-instrumentalist Michiel van der Meulen, die zich al jaren toelegt op hedendaagse modale muziek en haast een ambassadeur voor het genres is geworden hier. haast een ambassadeur voor het genre is geworden hier. Modale muziek is gekenmerkt door modi, dat wil zeggen combinaties van een toonreeks en een melodische structuur. Bijzonder rijke modale tradities zijn onder meer voortgebracht door het Ottomaanse rijk; in het Westen komen modi voor in de vorm van kerktoonladders. Modale muziek maakt geen gebruik van de standaard majeur/mineur-toonsystemen wat zorgt voor een sfeervol, rustiger en minder sturend karakter. Het draait vaak om melodie en improvisatie over een modale schaal en vaak zonder sterke functionele harmonie. Maar goed laat ik muziek vooral niet te technisch benaderen, want daar is het toch veel te mooi voor. Michiel kreeg de Griekse en Balkan muziek, die daar ook aan verwant zijn, met de paplepel ingegoten door diens vader Albert, die samen met zijn leermeester Wouter Swets pionierde met de destijds nog ietwat onbekende Griekse en Balkan muziek in de groep Čalgija. De interesse was gewekt en hij is zelf in de leer geweest bij de Brits-Ierse etnomusicoloog Ross Daly op Kreta en heeft zo het systeem van de melodische modi uit de traditionele Turkse muziek onder de knie gekregen. Verder is hij als violist te horen geweest bij het gezelschap Ano Kato en heeft daarnaast het Kairos Collective opgericht. Inmiddels zijn van het collectief al de sterke wereldalbums Pîrî Reis (2016), Európe (2019) en Erato<./em> (2022) verschenen.
Daar komt nu het nieuwe album Mulciber bij, vernoemd naar de dode vulkaan in het Nederlandse deel van de Noordzee. De vulkaan staat echter wel overdrachtelijk symbool voor de manier waarop van der Meulen zijn kunst heeft aangevlogen. Zelf zegt hij hierover:
“Kunst maken is een manier om iets terug te geven van wat het leven ons toewerpt. Gelukkig is het leven zo vriendelijk om me veel stenen toe te werpen. Daar ben ik dankbaar voor, want het is mijn taak om hun verhalen te ontrafelen, die stukjes samen te voegen en te proberen de wereld enigszins te begrijpen.
De meeste stenen worden gegooid naar mensen die weigeren in te zien dat ze een verhaal te vertellen hebben. Dat is zeer betreurenswaardig, want stenen bezitten een moreel kompas dat het raadplegen waard is: ze vliegen vaak van de onderdrukten naar de onderdrukkers en laten ons zien wie wie is. Als we dit niet erkennen, riskeren we dat levens tot puin worden gereduceerd in een wereld die steeds minder logisch lijkt.
Dit album, vernoemd naar een diepgelegen vulkaan, is voornamelijk geïnspireerd door de aarde. Sommige nummers verbeelden de krachten die onze planeet vormgeven en hoe dit ons als mensen beïnvloedt. Andere nummers verwijzen naar enkele van mijn collega-geologen en hun interesses. Ik zou het echter niet erg vinden als u verder kijkt dan mijn vakgebied en eigenaardigheden, en Mulciber liever ziet als een metafoor voor de toestand waarin de wereld zich bevindt. We lijken te dansen op een vulkaan, terwijl de druk en de temperatuur stijgen.”
Mooier dan dat kan ik het ook niet verwoorden. In 16 stukken van samen maar liefst 72 minuten strooit het collectief de muzikale lava over de luisteraar uit. Kairos in de oude Griekse mythologie, is de personificatie van het juiste moment, de tijd om te handelen of een kans om te grijpen, wat inspiratie en enthousiasme vertegenwoordigt. Dit past ook bij deze muziek, die duidelijk vol passie of wellicht beter gezegd vol vuur tot stand is gekomen. Naast van der Meulen (composities, tambura, virtuele draaiorgelsequencing) zijn het Giorgos Papaioannou (viool), Michalis Kouloumis (viool), Simos Papaspyrou (ney), Manolis Kanakakis (kanun), Yasamin Shahhosseini (oud), Alexandros Papadimitrakis (oud), Nikos Papaioannou (cello), Pavlos Spyropoulos (contrabas), Cengiz Arslanpay (geluidsontwerp), Sergios Voulgaris (kudüm), Jacobus Thiele (bendir, adufe, chime tree, zills) en Eleanna Papanikolopoulou (daoulaki, bendir) die het ensemble completeren. Verder zijn er nog allerlei muzikanten te gast op lier, bağlama saz, tarhu, gaida, zurna, laouto, daf en beiaard, waaronder ook zijn leermeester Ross Daly. Zoals altijd zijn de composities volledig instrumentaal, maar dragen op veelzeggende wijze meeslepende verhalen en emoties met zich mee, die diepe snaren weten te raken. Het is gedompeld in een fijne melancholie en past verder bij het leven zelf; mooi, grillig, verrassend en altijd de moeite waard. Het is tijdloos, contemplatief, eigengereid en troostvol. In alle opzichten een subliem wereldalbum!